Perspektif Nedir? Tarihi, Çeşitleri, Terimleri ve Resimde Perspektif

2

Konuya kısa bir tanımla başlayalım. Sonra şu başlıklara ve daha fazlasına sırasıyla bakalım. Perspektif nedir? Perspektifin kısa tarihi. Perspektif çeşitleri. Resimde perspektif neden gerekli? Perspektif terimleri.

Masaccio Kutsal Üçlü 1425

Perspektif nedir?

Perspektif, en klasik tanımıyla; gördüğümüz üç boyutlu dünyayı iki boyutlu düzleme geçirmekte yararlandığımız kurallar dizisi. (Latince. Perspicere; aradan, içinden bakmak.)

Biraz daha açalım. Perspektif sadece sanata ilişkin bir konu değildir. Mimarlığı, matematiği, optiği, endüstriyi vb de içinde barındırır. Biz elbette burada, resimde perspektif nedir konusuyla ilgiliyiz.

Resim sanatıyla ilgili olanların elindeki düzlem iki boyutludur. Tuval, kağıt, duvar her neyse. Bir eni ve yüksekliği vardır. Heykelde olduğu gibi üçüncü boyut, yani derinlik, hacim, ara boşluk, ismi o kadar önemli değil üçüncü boyut yoktur. İşte tüm mesele en ve boydan oluşan bu iki düzlemde, üçüncü boyut yani hacim, ara boşluk, derinlik hissini yaratma çabasıdır.

Bu nedenle ne çizersek çizelim perspektif kurallarının içerisinde olması gerekli. Elbette, ustaların çeşitli sebeplerle bilerek bu kuralların dışına çıkması gibi durumlar, konumuzun dışındadır. Perspektif tanımını şimdilik bu kadar yapalım. Zaten konumuz içerisinde sık sık geçecek. Burada şunu eklemem gerekecek. Sanki zor, anlaşılmaz bir konu gibi algılandığı da olur. Hiçte öyle değildir. Bir kere perspektif çalışılır. Sonra bu konu biter ve resim yaptığımız sürece işimize yarar. Renk, ışık gibi devamlı geliştirilmesi gereken bir yanı yoktur. Şimdi bir kısaca bir bakalım bu çok önemli konuya kimlerin katkısı olmuş.

Magura Mağarası Bulgaristan

Perspektifin kısa tarihi

Yirmi bin yıl önce mağara duvarlarından başlayıp, rönesans yıllarına kadar olan süreçte resimde perspektif yoktur. Hacim ve derinlik duygusu tonlama ile ışık gölge ile yaratılmaya çalışıldıysa da yeterli olmamıştır elbette. Ön plandaki objenin büyüklüğü neyse arka plandakilerde öyle resmedilmiş, mekan zemin ön plan arka plan ilişkisi kurulamamıştır.

Mısırlılardan, uzak doğuya mezopotamya dan roma ya kadar olan bu dönem tüm ayrıntıları ile yüksek lisans tezi olur ama, biz rönesans dönemine bakalım.

Rönesans dönemi

Filippo Brunelleschi ( 1377-1446 )

On beşinci yüzyılda İtalya da başlayan bu olağan üstü dönemden, perspektif de nasibini almış, bilimsel anlamda tanımı yapılıp, bugün kullandığımız şekle bürünmüştür. Çeşitli kaynaklarda küçük farklılıklar olsa da doğrusal perspektifin ilk tanımını, mimar heykeltıraş mühendis, olağan üstü bir insan Filippo Brunelleschi (1377-1446) yapmıştır. Burunelleschi’den önce Cimabue (1240-1302) ve Giotto (1266-1337) bu konuda çalışmalar yapmıştır. Çok daha öncesinde sahne düzenlenmesinde, mimaride perspektif kullanılmıştır ama perspektifin matematiğini Burunelleschi ortaya koymuştur. Arkadaşı ve rönesansın öncülerinden ressam, şair, heykeltıraş, mimar Leone Battista Alberti (1404-1472) resimde perspektifi geliştirip De pictura (1436) eserini yayınlayıp, üç boyutlu objenin iki boyutlu düzleme resmedilmesinin kurallarını koymuştur. Daha sonrada Albrecht Dürer (1471-1528) ve elbette Leonardo (1452-1519) resimde perspektifi geliştirmişlerdir.

Van Gogh Tek kaçış noktalı iç mekan
Tek kaçış noktalı iç mekan

Bunca büyük ustanın ismi geçti. Hepsi, bir çok alanda olağan üstü eserler vermişlerdir. Örneğin Burunelleschi nin yaptığı Floransa Katedralinin kubbesi bugün bile araştırma konusudur.

İşte bu kadar önemli bir konudur, resimde perspektif. Biraz zaman ayrıldığında anlaşılmayacak hiç bir şeyin olmadığını görürüz. İç mekan çizdiğimizde eşyalar yerli yerine oturur, manzara resmi yaptığımızda, hava perspektifini kullanırız ve resmimize derinlik gelir, natürmort yapsak gereklidir.

Leonardo perspektif için şöyle der; “Perspektif tam anlamıyla saydam ve düzgün bir camın arkasından bakıldığında, sahnedeki tüm cisimlerin bu cam yüzeyine çizilmiş gibi algılanmasından başka bir şey değildir”.

Burada bahsettiği saydam ve düzgün cam işi, notlarında başka bir konuyla ilgili de geçer. Der ki “Çok ince ve düzgün camdan torba olsa, ama cam gibi sert olmayacak (plastiği anlatıyor) bunun içi suyla doldurulup gözün önüne konulsa, görme bozukluğu düzelir. Buyurun bakalım. 1495 yılından lens tarifi. Konuyu dağıttık ama şu sözü aktarayım.
“Bizim yüzyılımız (rönesans) sanatın en güzel ve en asil örneklerini o kadar çok vermiştir ki, diğer yüzyıllar bu konuda fakir kalmaktadır.” Giovanni Sanzio.

Sonuç olarak perspektifin tanımı yapılmış, çeşitleri belirlenmiştir. Bunlar değişikliğe uğramayan kalıp bilgilerdir.  Perspektif kurallarıyla oynayan veya onları yok sayan resim akımları ile, bilerek yapılan perspektif bozuklukları konumuz dışında. Ustaların bilerek yaptıkları, perspektif bozukluğu  konusu uzundur. Ayrıca araştırmanızı öneririm.

Perspektif çeşitleri, kuralları ve uygulanması

Tek kaçış noktalı perspektif çizimi

Tek kaçış noktalı perspektif çizimi

Oldukça basittir. Bir ufuk noktası ve bir kaçış noktası. Objelerin kenar çizgileri bu kaçış noktasında birleşir. İç mekan çiziminde, tren rayları, uzaklaşan telefon direkleri gibi çizimlerde yararlandığımız bir sistem. Yukarıdaki resimlerde iç mekan çizimine ait örnekler göreceksiniz.

Kaçış noktası eğer ufuk çizgisinin yukarısında olursa, çizim giderek yükseliyormuş gibi görünür. Elbette ufuk çizgisinin altında olması halinde de alçalıyormuş gibi görünür. (Güncelleniyor devam edecek. 3.11.2020)

Ufkun üstünde

Ufkun altında

İki Kaçış Noktalı Perspektif Çizimi

İki kaçış noktalı çizim. Diğerinden çok farklı değil. Fakat resmimize, çizimimize daha çok ve doğru bakış açısı getirir. Işık kaynağına göre, gölge sınırlarını daha doğru çizmemize yardımcı olur.

Çizim karışık değil. Ben burada aynı ufuk çizgisi ve bakış noktasına göre, üç çizimi bir arada yaptım. Ufkun altında, ufuk çizgisinde ve yukarısında. Görüldüğü üzere, karışık olmayan bir konu, ama kesinlikle bilinmesi gerekli.

Üç Kaçış Noktalı Perspektif Çizimi

Üç kaçışlı çizimler çok işimize yarayacak mı? bilmekten zarar gelmez. Aynı şeyler. Bir kaçış noktası da ufuk çizgisinin altında veya üstünde yer alır. Burada, perspektif konusu bizim resmimize nasıl daha fazla katkıda bulunur, buna bakmak gerekiyor. Dimetrik, izometrik, kavaliyer perspektiflere girersek, ömrümüzün sonuna kadar perspektif çizer dururuz. Fakat resimde yapılan perspektif hatası çok kötüdür. Her şeyi berbat eder. Bir masa üzerindeki bir birinin aynısı iki tabaktan, birisinin sadece kenar çizgilerini görüyor diğerinin içini görüyorsak bu bütün resmi berbat eder.

Hava perspektifi. Leonardo’nun da son dönemlerinde çizgisel perspektifin kitabını da yazmış olmasına rağmen, daha önem vermeye başladığı konu. Hepimiz biliriz, uzaktaki dağların daha mavimsi gri gibi olduğunu, yakındakilerinde biraz daha yeşil gibi olduğunu ve bu işin mesafeye göre değiştiğini. Renklerin atmosfer ve nem yüzünden farklılaştığını. Doğru kullanıldığında, resmimize derinlik katan, olmazsa olmazlardan.

Ben çizimleri cetvel ile yaptım. Siz perpektif  çizimi  çalışırken cetvel kullanmayın daha iyi. Çünkü, bir süre sonra kaçış çizgilerine gerek duymadan, çok daha çabuk çizim yapabilir duruma, kolaylıkla gelirsiniz.Aslında bende kullanmamda burada böyle oldu.

2 COMMENTS

LEAVE A REPLY

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen adınızı buraya girin

Exit mobile version